De Culturele Landschappen van Jatiluwih werden 29 juni 2012 ingeschreven als UNESCO Werelderfgoed. Dit rijstterrassen landschap vertegenwoordigt een levend erfgoed uit de Tri Hita Karana filosofie.

De Tri Hita Karana Filosofie

Deze traditionele Balinese filosofie staat voor drie fundamenten van welvaart en voorspoed. Het regelt de harmonie tussen mensen onderling (pawongan), de relatie tussen mens en natuur (palemahan), en begeleidt spirituele praktijken (parhyangan).

Het subak systeem

Het subak systeem is een belangrijk onderdeel van deze filosofie. Het omvat de logistiek, structuur en organisatie van boeren, hun rijstvelden, irrigatie systemen en voorkomt verstoring van natuurlijke balans.

Bali telt ruim 1500 subaks, met ieder 20 tot 400 leden. Ze bepalen dan ook het karakter van 60.000 hectare prachtige sawa landschappen van Bali.

Subak historie

Het subak systeem ontstond ergens in de 9e eeuw, toen Bali nog verdeeld was in verschillende koninkrijken. De samenwerking tussen de verschillende koninkrijken was absoluut noodzakelijk want zonder onderlinge afstemming kon het systeem simpelweg niet functioneren.

In de Jatiluwih regio, zijn 7 subaks met een kleine 400 leden, verdeeld over een oppervlakte van ruim 600 hectare. Deze vruchtbare valleien liggen tussen de bergen Batukaru, Sangyang en de Poohen berg.

Dankzij het subak systeem is er een complex netwerk van schilderachtige rijstterrassen. Niet verwonderlijk dus dat de Jatiluwih terrassen nu ook in trek zijn als toeristische bestemming. Ze vormen prachtige vergezichten in de bergachtige gebieden van het eiland.

Net als veel andere gebieden in de wereld, is men ook in Bali en specifiek hier in Jatiluwih zoekende naar een balans tussen oude gewoontes en de nieuwe snelle veranderingen van de wereld.

Voornaamste problemen in Jatiluwih.

Hoewel er rijst rassen bestaan die droog geteeld worden, verbouwd men in Bali alleen nat geteelde rijst. De voornaamste functie van het onder water zetten van deze vaak prachtige sawa's is onkruidbestrijding.

Witte rijst (moderne rassen)

Rode rijst

In Jatiluwih verbouwd men ook de Beras Merah Jatiluwih / Cendana Jatiluwih. Een lokaal erfgoed-ras met een langere en smalle korrel. Ze groeit wat langzamer als de witte rijst, maar staat bekend om zijn geurige aroma en een smaak die doet denken aan peulvruchten.

De kooktijd is o.a. afhankelijk van de hardheid van het water maar kan oplopen tot wel 30 minuten. De Cendana Jatiluwih bevat veel meer gezonde voedingsstoffen als de witte rijst, en is van nature goed bestand tegen ziekten.

Zwarte rijst

In Jatiluwih verbouwd men soms ook de zwarte rijst zoals de Beras Hitam. Deze rijst is o.a. voor specifieke markten zoals o.a. als dessert of als mengsel in witte rijst. Ook wordt het bij rituelen als ceremonies en offers gebruikt.

Zwarte rijst heeft een nootachtige smaak; de textuur is iets korreliger en minder plakkerig dan gewone witte rijst. Ze is gezond want bevat ook veel antioxidanten.

Elke rijstboer, plant de rijst op afgesproken tijd door de subak beslist. De beste tijd om Jatiluwih te bezoeken, is vlak voor de oogst tijd als de halmen geel zijn. Of tijdens de groei periode van de rijsthalmen die nog een verse groene kleur hebben.

In de tussenliggende maanden, zie je de sawa's vaker braak staan.

Fietsen door de rijstterrassen in Jatiluwih.

In Jatiluwih zijn paden aangelegd, waarop alleen voetgangers en fietsers welkom zijn. Met de fiets of de e-bike kan je een ronde van wel 15 km maken door het gebied.

Met de benen wagen is ook goed te doen, voordeeltje is dat je wat makkelijker over de wandelpaadjes tussen de velden komt.